Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΝΙΚΟΣ ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 28 Μαρτίου 2013

Δημήτρης Ζερβουδάκης, Γράμμα σ' έναν ποιητή (μελοποίηση του ποιήματος του Ν. Καββαδία "Γράμμα στον ποιητή Καίσαρα Εμμανουήλ")


ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΠΟΙΗΤΗ ΚΑΙΣΑΡΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

"Φαίνεται πια πως τίποτα - τίποτα δεν μας σώζει..."
ΚΑΙΣΑΡ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ


Ξέρω εγώ κάτι που μπορούσε, Καίσαρ, να σας σώσει.
Κάτι που πάντα βρίσκεται σ' αιώνια εναλλαγή,
κάτι που σχίζει τις θολές γραμμές των οριζόντων,
και ταξιδεύει αδιάκοπα την ατελείωτη γη.


Κάτι που θα 'κανε γοργά να φύγει το κοράκι,
που του γραφείου σας πάντοτε σκεπάζει τα χαρτιά
να φύγει κρώζοντας βραχνά, χτυπώντας τα φτερά του,
προς κάποιαν ακατοίκητη κοιλάδα του Νοτιά.


Κάτι που θα 'κανε τα υγρά, παράδοξά σας μάτια,
που αβρές μαθήτριες τ' αγαπούν και σιωπηροί ποιηταί,
χαρούμενα και προσδοκία γεμάτα να γελάσουν
με κάποιον τρόπο που, όπως λεν, δε γέλασαν ποτέ.


Γνωρίζω κάτι, που μπορούσε, βέβαια, να σας σώσει.
Εγώ που δε σας γνώρισα ποτέ...Σκεφτείτε...Εγώ.
Ένα καράβι...Να σας πάρει, Καίσαρ...Να μας πάρει...
Ένα καράβι, που πολύ μακριά θα τ' οδηγώ.


Μια μέρα χειμωνιάτικη θα φεύγαμε.
- Τα ρυμουλκά περνώντας θα σφυρίζαν,
τα βρωμερά νερά η βροχή θα ράντιζε,
κι οι γερανοί στους ντόκους θα γυρίζαν.


Οι πολιτείες οι ξένες θα μας δέχονταν,
οι πολιτείες οι πιο απομακρυσμένες
κι εγώ σ' αυτές αβρά θα σας εσύσταινα
σαν σε παλιές, θερμές μου αγαπημένες.


Τα βράδια, βάρδια κάνοντας, θα λέγαμε
παράξενες στη γέφυρα ιστορίες,
για τους αστερισμούς ή για τα κύματα,
για τους καιρούς, τις άπνοιες, τις πορείες.


Όταν πυκνή η ομίχλη θα μας σκέπαζε,
τους φάρους θε ν' ακούγαμε να κλαίνε
και τα καράβια αθέατα θα τ' ακούγαμε,
περνώντας να σφυρίζουν και να πλένε.


Μακριά, πολύ μακριά να ταξιδεύουμε,
κι ο ήλιος πάντα μόνους να μας βρίσκει
εσείς τσιγάρα "Κάμελ" να καπνίζετε,
κι εγώ σε μια γωνιά να πίνω ουίσκυ.


Και μια γριά στο Αννάμ, κεντήστρα στίγματος,
- μια γριά σ' ένα πολύβουο καφενείο -
μια αιμάσσουσα καρδιά θα μου στιγμάτιζε,
κι ένα γυμνό, στο στήθος σας, κρανίο.


Και μια βραδιά στη Μπούρμα, ή στη Μπατάβια
στα μάτια μιας Ινδής που θα χορέψει
γυμνή στα δεκαεφτά στιλέτα ανάμεσα,
θα δείτε - ίσως - τη Γκρέτα να επιστρέψει.


Καίσαρ, από ένα θάνατο σε κάμαρα,
κι από ένα χωματένιο πεζό μνήμα,
δε θα 'ναι ποιητικότερο και πι' όμορφο,
ο διάφεγγος βυθός και τ' άγριο κύμα;


Λόγια μεγάλα, ποιητικά, ανεκτέλεστα,
λόγια κοινά, κενά, "καπνός κι αθάλη",
που ίσως διαβάζοντάς τα να με οικτίρετε,
γελώντας και κουνώντας το κεφάλι.


Η μόνη μου παράκληση όμως θα 'τανε,
τους στίχους μου να μην ειρωνευθείτε.
Κι όπως εγώ για έν' αδερφό εδεήθηκα,
για έναν τρελόν εσείς προσευχηθείτε.

Τετάρτη 6 Μαρτίου 2013

Ν. Καββαδίας, Οι 7 νάνοι στο s/s Cyrenia (μελοποίηση Θάνος Μικρούτσικος)


 "Μου συνέβη μάλιστα το εξής παράδοξο: ανεξάρτητα από το πόσο έχω ή δεν έχω εμπνεύσεις, συνήθως τα πράγματα που κάνω απαιτούν αρκετό χρόνο για να γραφτούν... Με τον Καββαδία έγινε το αντίθετο. Καθόμουνα τα βράδια και, σαν στιγμές έμπνευσης, βγαίναν ένα-ένα τα τραγούδια πάρα πολύ εύκολα...".

Ο "Σταυρός του Νότου" εκδίδεται το 1979 από τη δισκογραφική εταιρία LYRA (κ.ά.:3733). Πρόκειται για μια έκδοση ιδιαίτερα φροντισμένη για την εποχή της, με εξώφυλλο του Αλέκου Φασιανού, φωτογραφίες των δημιουργών και ερμηνευτών, κατάλογο με τα τραγούδια και τους μουσικούς καθώς και παράθεση των στίχων των ποιημάτων του Ν. Καββαδία που ακούγονται στο δίσκο. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι τραγουδιστές: Γιάννης Κούτρας, Αιμιλία Σαρρή και Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Ακούγονται τα εξής ποήματα:
• Kuro Siwo (Π11), με τον Γ. Κούτρα.
• Θεσσαλονίκη (Π29), με τον Γ. Κούτρα.
• Σταυρός του Νότου (Π31), με την Αιμ. Σαρρή.
• Ένα μαχαίρι (Μ18), με το Β. Παπακωσταντίνου.
• Γυναίκα (Τ15), με τον Γ. Κούτρα.
• Ένας νέγρος θερμαστής από το Τσιμπουτί (Μ28), με το Β. Παπακωσταντίνου.
• Federico Garcia Lorca (Π27), με τον Γ. Κούτρα.
• Αρμίδα (Π17), με τον Γ. Κούτρα.
• Cambay’s water (Π15), με τον Γ. Κούτρα.
• Εσμεράλδα (Π21), με τον Γ. Κούτρα.
• Πικρία (Τ36), με τον Γ. Κούτρα.
( όπου Π= Πούσι, Μ=Μαραμπού και Τ= Τραβέρσο. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις σελίδες από την έκδοση των ποιημάτων από τις εκδόσεις ’γρα, Αθήνα, 1991).
Ο Θ. Μικρούτσικος μελοποιεί, λοιπόν, 11 ποιήματα και δημιουργεί τραγούδια με ρυθμό απλό, χαρακτήρα λιτό και ύφος λυρικό - χαρακτηριστικά στοιχεία της μπαλάντας.
Τα τραγούδια ρέουν αβίαστα από στίχο σε στίχο ή μάλλον από λέξη σε λέξη. Εκεί ακριβώς έγκειται η αξία της μελοποίησης του Μικρούτσικου, στο γεγονός ότι καταφέρνει να αποδώσει το ιδιαίτερο χρώμα κάθε λέξης χωριστά με την αναλυτική έκφρασή του που πολλές φορές συνεπάγεται τη συλλαβική απόδοση των στίχων και των λέξεων. Από ’κει και πέρα αυτή η συγκεκριμένη μουσική φόρμα που επιλέγεται για την πρώτη στροφή επαναλαμβάνεται αυτούσια στις επόμενες, χωρίς, όμως, να εγκαταλείπεται ο ιδιαίτερος μουσικός χρωματισμός που αποδίδεται σε ορισμένες λέξεις ή λεκτικά σύνολα. Τον κίνδυνο της μονοτονίας από αυτή την επανάληψη εντοπίζει και ο ίδιος ο συνθέτης:
"Ένα στοιχείο που με δυσκόλεψε πολύ στη μελοποίηση του Καββαδία - μολονότι εκ πρώτης όψεως φαίνεται ίσως σαν στοιχείο επιβοηθητικό- είναι η ύπαρξη του μέτρου και της ρίμας.
Αυτό το είδος ποίησης μοιραία σε ωθεί σε επαναληπτική χρήση της ίδιας μουσικής, πράγμα που αυτόματα δημιουργεί τον κίνδυνο της μονοτονίας". Γι’ αυτό ο Θ. Μικρούτσικος καταφεύγει στην εναλλακτική χρήση των μουσικών οργάνων και, κυρίως, φροντίζει το βάρος να μετατοπίζεται στο ίδιο το κείμενο. "[Η δική μου μουσική] στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι καθαρά υποκρουσιακή. Συνειδητά θέλησα να προβάλλεται η ποιητική δουλειά σε πρώτο πλάνο και η μουσική να τη συνοδεύει σε δεύτερο επίπεδο".

Ο "Σταυρός του Νότου", εξάλλου, πέρα από τη μουσική του αξία, επιτέλεσε ακόμα μία πολύ σημαντική λειτουργία: Γνώρισε σ’ ένα ευρύ κοινό έναν αξιόλογο ποιητή, μάλλον παραγνωρισμένο στην εποχή του. Οι στίχοι του ποιητή της θάλασσας έγιναν τραγούδι στα χείλη των νέων (και όχι μόνο) - και μάλιστα ανθρώπων από διαφορετικές γενιές. Γιατί τα τραγούδια αυτά έχουν διατηρήσει τη φρεσκάδα και το δυναμισμό τους και, σαν να είχαν γραφτεί στις μέρες μας, εξακολουθούν να μας ταξιδεύουν σ’ όλο τον κόσμο! "Τραγούδια όχι μόνο απείραχτα από το χρόνο αλλά και με το πλεονέκτημα κάθε φορά που ο συνθέτης "πειράζει" την ενορχήστρωσή τους να ακούγονται σαν καινούργια" (Σ. Βλαχογιάννη, περ. Δίφωνο, Μάιος 1999).
Εν κατακλείδι, θεωρώ το "Σταυρό του Νότου" ως ένα "κλασικό" δίσκο, απαραίτητο σε κάθε δισκοθήκη που θέλει να διαθέτει τα μεγάλα έργα της ελληνικής δισκογραφίας.
____________________________________________________________________
Τα λόγια του Θ. Μικρούτσικου που παρατίθενται, προέρχονται από το περιοδικό "Η Λέξη", τομ. 3, τ.χ.27, σελ. 742-744.