Αφιέρωμα του ιστολογίου μας στο Μανόλη Αναγνωστάκη που σαν σήμερα γεννήθηκε (10/3/1925)

Βιογραφία

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη όπου σπούδασε ιατρική. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής συμμετείχε στην ΕΠΟΝ. Κατά τη διετία 1943-1944 ήταν αρχισυντάκτης του περιοδικού "Ξεκίνημα", που ανήκε στον εκπολιτιστικό όμιλο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Είχε έντονη πολιτική δράση στο φοιτητικό κίνημα, για την οποία φυλακίστηκε το 1948, ενώ το 1949 καταδικάστηκε σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο. Βγήκε από τη φυλακή με την γενική αμνηστία το 1951.
Την περίοδο 1955-1956 ειδικεύτηκε ως ακτινολόγος στη Βιέννη και κατόπιν άσκησε το επάγγελμα του ακτινολόγου για ένα διάστημα στη Θεσσαλονίκη, ενώ το 1978 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.
Δημοσίευσε κείμενά του για πρώτη φορά στο περιοδικό Πειραϊκά Γράμματα (1942) και αργότερα στο φοιτητικό περιοδικό Ξεκίνημα (1944), του οποίου υπήρξε και αρχισυντάκτης για μία περίοδο. Ποιήματά του, καθώς και κριτικές δημοσιεύτηκαν αργότερα σε αρκετά περιοδικά. Την περίοδο 1959-1961 εξέδιδε το περιοδικό Κριτική, ενώ υπήρξε μέλος της εκδοτικής ομάδας των Δεκαοκτώ κειμένων (1970), των Νέων Κειμένων και του περιοδικού Η Συνέχεια (1973).
Το 1986 του απονεμήθηκε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης, ενώ το 1997 ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Θάνος Μικρούτσικος και ο Μιχάλης Γρηγορίου έχουν μελοποιήσει αρκετά ποιήματά του, ενώ έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τα ιταλικά.
Καταγόταν από το χωριό Ρούστικα Ρεθύμνης, όπου σώζεται το σπίτι του πατέρα του.

Η υπαρξιακή διάσταση της ποίησης του Μανόλη Αναγνωστάκη

Ο Μανόλης Αναγνωστάκης και οι περισσότεροι από τους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς “Δεν είναι τυχαίο ότι μοιράζονται ως ποιητές, πέρα από τις όποιες διαφορές στη γλώσσα, έναν αγωνιώδη μόχθο για το νόημα της ίδιας τους της ύπαρξης, για να καταλήξουν στη διαπίστωση που θα τους απορυθμίσει: η «ποιητική λειτουργία» είναι τόσο περιθωριακή όσο και αναποτελεσματική.”.
“Η έντονα υπαρξιακή διάσταση της ποίησης του Αναγνωστάκη – ιδίως της ποιητικής παραγωγής του πριν από το Στόχο, που όντως είναι η πλέον πολιτική του ποιητική κατάθεση – γίνεται αισθητή ως επισήμανση σε ορισμένες προσεγγίσεις όπως των Γιάννη Δάλλα, Στέφανου Μπεκατώρου, Άννας Τζούμα, Αλέξανδρου Αργυρίου, Βιτσέντζο Ορσίνα, ενώ στο μελέτημα του Νάσου Βαγενά
«Ξαναδιαβάζοντας τον Αναγνωστάκη» το ζήτημα τίθεται ρητά, με πειστικότητα και διαύγεια: «Δεν γνωρίζω άλλον Έλληνα ποιητή», τονίζει ο Βαγενάς, «με τόσο στρατευμένο πολιτικό βίο, που να διοχετεύει τόσο λίγα από τα στοιχεία της ιδεολογικής του ταυτότητας στο ποιητικό του έργο ( το φαινόμενο θα πρέπει να οφείλεται κατά κύριο λόγο, στην υψηλή αισθητική συνείδηση του Αναγνωστάκη)».”
Η μη ύπαρξη – ο θάνατος – απασχολεί τον ποιητή από την πρώτη στιγμή της παρουσίας του στο λογοτεχνικό χώρο. Και πώς θα μπορούσε άλλωστε να είναι διαφορετικά; “Ο θάνατος μπαινοβγαίνει διαρκώς σ’ ολόκληρη την ύπαρξή του, μέσα από τις τρύπες που άνοιγαν οι σφαίρες των αποσπασμάτων στα διάτρητα σώματα των συντρόφων του”. Πόλεμος. Κατοχή. Εμφύλιος. Απώλειες φίλων. Η καταδίκη του ίδιου εις θάνατον. Είναι μερικά από τα γεγονότα που συνθέτουν το τοπίο μέσα στο οποίο ξεκινά και εξελίσσεται η πνευματική του δραστηριότητα. […] Σε φόντο σελίδων Με πένθιμο χρώμα […] …Νόμισα πως θα πνιγόμουνα! […] Τον πρώτο Μάρτη, στον πόλεμο, γνώρισα έναν Εγγλέζο θερμαστή Που μου διηγήθηκε ολόκληρη την ιστορία του Σαμ Ντέυλαν “Είναι αργά” μου είπε κάποτε “θα ‘πρεπε πια να πηγαίνουμε Μα δεν είναι ανάγκη επιτέλους να κλαίτε τόσο πολύ για έναν άνθρωπο που σκοτώθηκε […]
“Ήταν ένας τρόπος για να εκφραστώ” λέει ο ίδιος για την ενασχόληση του με την ποιητική. […] ( Γιατί η ποίηση δεν είναι ο τρόπος να μιλήσουμε, Αλλά ο καλύτερος τοίχος να κρύψουμε το πρόσωπό μας).
“Αυτός είναι ο Χάρης” λέει ο ποιητής δείχνοντας μια φωτογραφία με ένα τσούρμο νεαρών ανδρών. Το ποίημα Χάρης 1944 δε μας εισάγει στο κλίμα του θανάτου αλλά αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές “συγκέντρωσης” αυτού του κυριαρχικού “συστατικού”. Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τα ποιήματα Εδώ…, Όταν τα βράδια…, καθώς και το σημείωμα της σελ. 12 από το Περιθώριο ’68-’69. Η αγάπη είναι ο φόβος… και το σημείωμα της σελ. 34 από το Περιθώριο ’68-’69 παρατίθενται ως συμπληρωματικά μαζί με τα υπόλοιπα ποιήματα.
Εκτός από τις ποικίλες προσεγγίσεις ολόκληρου του κύκλου που κλείνει με τις Εποχές 324, το σημείωμα της σελ. 34 μας φανερώνει τη στάση ζωής του Μανόλη Αναγνωστάκη αλλά και το βλέμμα προς τους “άλλους” αυτούς που δεν ακολούθησαν τον ίδιο δρόμο, ακόμη και προς τους Επιγόνους, αυτούς που “Λιθοβολούν τους ξένους,” και “θύουν σ’ ομοιώματα”. Ο “σπαραγμός του πνεύματος του ποιητή” στο ποίημα Σκυφτοί περάσανε…καθρεφτίζει την πιο βαθιά υπαρξιακή αγωνία. […] ( Πώς θα ζήσουμε με μια κατάμαυρη σκιά στη θύ- μηση επάνω; Πώς θα κοιμίσουμε τα είκοσι χρόνια μας στη θα- λασσα της λησμονιάς; ) Μη ύπαρξη – θάνατος – για τον ποιητή, τον κάθε ποιητή, είναι και η σιωπή. Το θέμα της σιωπής του Αναγνωστάκη πραγματεύονται συχνά οι αναφερόμενοι στο έργο του.
“ Ο Αναγνωστάκης”, γράφει ο Γιώργος Καφταντζής το 1955, “τοποθέτησε στη βιτρίνα της νέας μας ποίησης ένα καινούριο μπουκαλάκι με άγνωστο δηλητήριο. Μα αν έλειπε δε θα ‘ξερε κανείς πως η ζωή μας αυτούς τους καιρούς είχε την κατρακύλα της. Είναι για την ελληνική τέχνη ότι ο πόνος για το κορμί το ανθρώπινο. Προειδοποιεί τον κίνδυνο.”. Όπως στο ποίημα Αφιέρωση ή το σημείωμα της σελ. 13 από το Περιθώριο ’68-’69. Και απαντά σ’ αυτόν τον κίνδυνο πάλι με ποίηση η οποία, όπως επισημαίνει η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου σταχυολογώντας τον ποιητή, είναι “απόδειξη, όχι επίδειξη”.

Εργογραφία

• Εποχές, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1945, σσ. 32.
• Εποχές 2, Σέρρες, ιδιωτ. έκδοση, 1948, σσ. 24
• Εποχές 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1954, σσ. 16.
• Τα Ποιήματα (1941-1956) (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2), Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1956.
• Η Συνέχεια 3, Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1962, σσ. 32.
• Υπέρ και Κατά, Θεσσαλονίκη, Α.Σ.Ε., 1965, σσ. 112.
• Τα Ποιήματα (1941-1971), (Εποχές, Εποχές 2, Παρενθέσεις, Εποχές 3, Η Συνέχεια 2, Η Συνέχεια 3, Ο στόχος), Θεσσαλονίκη, ιδιωτ. έκδοση, 1971· Αθήνα, Πλειάς, 1976· Αθήνα, Στιγμή, 1985· Αθήνα, Νεφέλη, 2000, σσ. 192, ISBN 960-211-538-6.
• Αντιδογματικά: Άρθρα και σημειώματα (1946-1977), Αθήνα, Πλειάς, 1978· Αθήνα, Στιγμή, 1985, σσ. 232.
• Το περιθώριο '68-69, Αθήνα, Πλειάς, 1979· Αθήνα, Στιγμή, 1985· Αθήνα, Νεφέλη, 2000, σσ. 48, ISBN 960-211-552-1.
• Μανούσος Φάσσης: Παιδική Μούσα (τραγούδια για την προσχολική και σχολική ηλικία), Αθήνα, Αμοργός, 1980.
• Υ.Γ., Αθήνα, ιδιωτ. έκδοση, 1983· Αθήνα, Νεφέλη, 1992, σσ. 40.
• Τα Συμπληρωματικά (σημειώσεις κριτικής), Αθήνα, Στιγμή, 1985, σσ. 176.
• Ο ποιητής Μανούσος Φάσσης. Η ζωή και το έργο του. Μία πρώτη απόπειρα κριτικής προσέγγισης, Αθήνα, Στιγμή, 1987, σσ. 144. ISBN 960-269-029-1.
• Η χαμηλή φωνή: Τα λυρικά μιας περασμένης εποχής στους παλιούς ρυθμούς - μία προσωπική ανθολογία του Μανόλη Αναγνωστάκη, Αθήνα, Νεφέλη, 1990, σσ. 224.

Δισκογραφία (σε στίχους του ποιητή)

• Μίκης Θεοδωράκης, Αρκαδία 8 («Μιλώ», «Χάρης»), 1974
• Μίκης Θεοδωράκης, Μπαλάντες", 1975, επανέκδοση 2004
• Μιχάλης Γρηγορίου, Η αγάπη είναι ο φόβος, 1980
• Ο Μανώλης Αναγνωστάκης διαβάζει Αναγνωστάκη, σειρά Διόνυσος – Ελληνικά Ποιήματα, 1977

Βιβλιογραφία

• Αφιέρωμα στο περιοδικό Αντί, περίοδος β΄, τεύχος 846, 1 Ιουλίου 2005.
• Ο Στόχος και η Σιωπή Εισαγωγή στην ποίηση του Μ. Αναγνωστάκη, Vincenzo Orsina, Νεφέλη, Αθήνα 1995.
• Ο Χρόνος Ο Λόγος Η ποιητική δοκιμασία του Μανόλη Αναγνωστάκη· μια οπτική, Άννα Τζούμα, Νεφέλη, Αθήνα 1982.
• Μανόλης Αναγνωστάκης Ένας φανατικός πεζοπόρος της ποίησης, Γιάννης Πιπίνης, Σόκολης, Αθήνα 1999.
• Τρία κείμενα για τον Μανόλη Αναγνωστάκη, Παν. Μουλλάς, στιγμή, Αθήνα 1998.
• Μανόλης Αναγνωστάκης Αφιέρωμα, περ. Εντευκτήριο, τχ.71, Θεσσαλονίκη Δεκέμβριος 2005.
• Μανόλης Αναγνωστάκης, περ. η λέξη, τχ.186, Αθήνα Οκτ.-Δεκ.2005.
• Μανόλης Αναγνωστάκης – Ντίνος Χριστιανόπουλος Πέραν των Ανομοιοτήτων, Δημήτρης Κόκορης, περ. Αντί, τχ.775, 2002.
• Το ΥΓ. του Μανόλη Αναγνωστάκη Η ποίηση έξω από τη σελίδα, Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, περιοδ. Γράμματα και Τέχνες Ιανουάριος 1984.
• Πολιτική και ποίηση, Δ.Ν.Μαρωνίτης, Εφημερίδα Το ΒΗΜΑ, Αθήνα 3/7/2005.
• Παναγώτης Νούτσος, "O M. Aναγνωστάκης αυτοβιογραφούμενος", O Πολίτης, αρ. 50 (27-3-1998), 43-46.
• Για τον Αναγνωστάκη: Κριτικά κείμενα, Συλλογικό, Κριτ.-Ανθιλ. Νάσος Βαγενάς, Επιμ. Σάββας Παύλου, εκδ. Αιγαίον, Λευκωσία, 1996, σσ. 309, ISBN 9963-7912-4-7

Ν. Εγγονόπουλος, Μπολιβάρ

Ο Νίκος Εγγονόπουλος του Παναγιώτου (21 Οκτωβρίου 1907 - 31 Οκτωβρίου 1985) ήταν Έλληνας καθηγητής του Ε.Μ. Πολυτεχνείου, ζωγράφος, σκηνογράφος και ποιητής. Θεωρείται ένας από τους μείζονες εκπροσώπους της γενιάς του '30, ενώ αποτέλεσε και έναν από τους κύριους εκφραστές του υπερρεαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Το έργο του περιλαμβάνει ακόμα μεταφράσεις, κριτικές μελέτες και δοκίμια.

Γ. Ρίτσος, Πρωινό άστρο (διαβάζει ο ποιητής Γ. Βαρβέρης)

Κ.Π.Καβάφης, Δεκέμβρης 1903 (1η μελοποίηση: Δημήτρης Παπαδημητρίου, ερμηνεία: Αλκίνοος Ιωαννίδης, 2η μελοποίηση και ερμηνεία: Σωκράτης Μάλαμας)

Κι αν για τον έρωτά μου δεν μπορώ να πω —
αν δεν μιλώ για τα μαλλιά σου, για τα χείλη, για τα μάτια·
όμως το πρόσωπό σου που κρατώ μες στην ψυχή μου,
ο ήχος της φωνής σου που κρατώ μες στο μυαλό μου,
οι μέρες του Σεπτέμβρη που ανατέλλουν στα όνειρά μου,
τες λέξεις και τες φράσεις μου πλάττουν και χρωματίζουν
εις όποιο θέμα κι αν περνώ, όποιαν ιδέα κι αν λέγω.

Κ. Καρυωτάκης, Πρέβεζα (ερμηνεύει ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, μουσική Γιάννης Γλέζος)

Θάνατος είναι οι κάργες 
που χτυπιούνται, στους μαύρους τοίχους και στα κεραμίδια.
θάνατος οι γυναίκες που αγαπιούνται , 
καθώς να καθαρίζουνε κρεμμύδια.

Βάσις, Φρουρά, Εξηκονταρχία Πρεβέζης. 
Την Κυριακή θ’ ακούσουμε τη μπάντα.
Επήρα ένα βιβλιάριο Τραπέζης, 
πρώτη κατάθεσις δραχμαί τριάντα.

Θάνατος οι λεροί και ασήμαντοι δρόμοι, 
με τα λαμπρά μεγάλα ονόματά τους,
Ο ελαιώνας, γύρω η θάλασσα, κι ακόμη, 
ο ήλιος, θάνατος μες τους θανάτους.

Θάνατος ο αστυνόμος που διπλώνει, 
για να ζυγίσει , μια «ελλιπή» μερίδα,
θάνατος τα ζουμπούλια στο μπαλκόνι, 
κι’ ο δάσκαλος με την εφημερίδα.

Βάσις, Φρουρά, Εξηκονταρχία Πρεβέζης. 
Την Κυριακή θ’ ακούσουμε τη μπάντα.
Επήρα ένα βιβλιάριο Τραπέζης, 
πρώτη κατάθεσις δραχμαί τριάντα.

Περπατώντας αργά στην προκυμαία, «υπάρχω;» 
λές, κι ύστερα «δεν υπάρχεις!».
Φτάνει το πλοίο. Υψωμένη σημαία. 
Ισως έρχεται ο κύριος Νομάρχης.
Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους αυτούς, 
ένας πέθαινε από αηδία…
Σιωπηλοί , θλιμμένοι, με σεμνούς τρόπους, 

θα διασκεδάζαμε όλοι στην κηδεία.

Οδυσσέας Ελύτης: Να γιατί γράφω...

Να γιατί γράφω. Γιατί η ποίηση αρχίζει από κει που την τελευταία λέξη δεν την έχει ο θάνατος. Είναι η λήξη μιας ζωής και η έναρξη μιας άλλης, που είναι η ίδια με την πρώτη αλλά που πάει πολύ βαθιά, ως το ακρότατο σημείο που μπόρεσε ν’ ανιχνεύσει η ψυχή, στα σύνορα των αντιθέτων, εκεί που ο Ήλιος κι ο Άδης αγγίζονται. Η ατελεύτητη φορά προς το φως το φυσικό που είναι ο Λόγος, και το φως το Άκτιστον που είναι ο Θεός. Γι’ αυτό γράφω. Γιατί με γοητεύει να υπακούω σ’ αυτόν που δε γνωρίζω, που είναι ο εαυτός μου ολάκερος, όχι ο μισός που ανεβοκατεβαίνει στους δρόμους και "φέρεται εγγεγραμμένος στα μητρώα αρρένων του Δήμου". Είναι σωστό να δίνουμε στο άγνωστο το μέρος που του ανήκει- να γιατί πρέπει να γράφουμε. Γιατί η Ποίηση μας ξεμαθαίνει από τον κόσμο, τέτοιον που τον βρήκαμε τον κόσμο της φθοράς, που έρχεται κάποια στιγμή να δούμε ότι είναι η μόνη οδός για να υπερβούμε τη φθορά, με την έννοια που ο Θάνατος είναι η μόνη οδός για την Ανάσταση. 

(από τα Ανοιχτά Xαρτιά)

Οδ. Ελύτης (από το λόγο του στην Ακαδημία της Στοκχόλμης)

Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα. Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση, και δη στους καιρούς της ανέχειας, είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ’ όλ’ αυτά βρίσκεται στα χέρια μας.

  

Εικόνα: Οδ. Ελύτης, έργο μαθήτριας Δάφνης Μαλέα

Ν. Καββαδίας, Οι 7 νάνοι στο s/s Cyrenia (μελοποίηση Θάνος Μικρούτσικος)

 "Μου συνέβη μάλιστα το εξής παράδοξο: ανεξάρτητα από το πόσο έχω ή δεν έχω εμπνεύσεις, συνήθως τα πράγματα που κάνω απαιτούν αρκετό χρόνο για να γραφτούν... Με τον Καββαδία έγινε το αντίθετο. Καθόμουνα τα βράδια και, σαν στιγμές έμπνευσης, βγαίναν ένα-ένα τα τραγούδια πάρα πολύ εύκολα...".

Ο "Σταυρός του Νότου" εκδίδεται το 1979 από τη δισκογραφική εταιρία LYRA (κ.ά.:3733). Πρόκειται για μια έκδοση ιδιαίτερα φροντισμένη για την εποχή της, με εξώφυλλο του Αλέκου Φασιανού, φωτογραφίες των δημιουργών και ερμηνευτών, κατάλογο με τα τραγούδια και τους μουσικούς καθώς και παράθεση των στίχων των ποιημάτων του Ν. Καββαδία που ακούγονται στο δίσκο. Τα τραγούδια ερμηνεύουν οι τραγουδιστές: Γιάννης Κούτρας, Αιμιλία Σαρρή και Βασίλης Παπακωνσταντίνου. Ακούγονται τα εξής ποήματα:
• Kuro Siwo (Π11), με τον Γ. Κούτρα.
• Θεσσαλονίκη (Π29), με τον Γ. Κούτρα.
• Σταυρός του Νότου (Π31), με την Αιμ. Σαρρή.
• Ένα μαχαίρι (Μ18), με το Β. Παπακωσταντίνου.
• Γυναίκα (Τ15), με τον Γ. Κούτρα.
• Ένας νέγρος θερμαστής από το Τσιμπουτί (Μ28), με το Β. Παπακωσταντίνου.
• Federico Garcia Lorca (Π27), με τον Γ. Κούτρα.
• Αρμίδα (Π17), με τον Γ. Κούτρα.
• Cambay’s water (Π15), με τον Γ. Κούτρα.
• Εσμεράλδα (Π21), με τον Γ. Κούτρα.
• Πικρία (Τ36), με τον Γ. Κούτρα.
( όπου Π= Πούσι, Μ=Μαραμπού και Τ= Τραβέρσο. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις σελίδες από την έκδοση των ποιημάτων από τις εκδόσεις ’γρα, Αθήνα, 1991).
Ο Θ. Μικρούτσικος μελοποιεί, λοιπόν, 11 ποιήματα και δημιουργεί τραγούδια με ρυθμό απλό, χαρακτήρα λιτό και ύφος λυρικό - χαρακτηριστικά στοιχεία της μπαλάντας.
Τα τραγούδια ρέουν αβίαστα από στίχο σε στίχο ή μάλλον από λέξη σε λέξη. Εκεί ακριβώς έγκειται η αξία της μελοποίησης του Μικρούτσικου, στο γεγονός ότι καταφέρνει να αποδώσει το ιδιαίτερο χρώμα κάθε λέξης χωριστά με την αναλυτική έκφρασή του που πολλές φορές συνεπάγεται τη συλλαβική απόδοση των στίχων και των λέξεων. Από ’κει και πέρα αυτή η συγκεκριμένη μουσική φόρμα που επιλέγεται για την πρώτη στροφή επαναλαμβάνεται αυτούσια στις επόμενες, χωρίς, όμως, να εγκαταλείπεται ο ιδιαίτερος μουσικός χρωματισμός που αποδίδεται σε ορισμένες λέξεις ή λεκτικά σύνολα. Τον κίνδυνο της μονοτονίας από αυτή την επανάληψη εντοπίζει και ο ίδιος ο συνθέτης:
"Ένα στοιχείο που με δυσκόλεψε πολύ στη μελοποίηση του Καββαδία - μολονότι εκ πρώτης όψεως φαίνεται ίσως σαν στοιχείο επιβοηθητικό- είναι η ύπαρξη του μέτρου και της ρίμας.
Αυτό το είδος ποίησης μοιραία σε ωθεί σε επαναληπτική χρήση της ίδιας μουσικής, πράγμα που αυτόματα δημιουργεί τον κίνδυνο της μονοτονίας". Γι’ αυτό ο Θ. Μικρούτσικος καταφεύγει στην εναλλακτική χρήση των μουσικών οργάνων και, κυρίως, φροντίζει το βάρος να μετατοπίζεται στο ίδιο το κείμενο. "[Η δική μου μουσική] στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι καθαρά υποκρουσιακή. Συνειδητά θέλησα να προβάλλεται η ποιητική δουλειά σε πρώτο πλάνο και η μουσική να τη συνοδεύει σε δεύτερο επίπεδο".

Ο "Σταυρός του Νότου", εξάλλου, πέρα από τη μουσική του αξία, επιτέλεσε ακόμα μία πολύ σημαντική λειτουργία: Γνώρισε σ’ ένα ευρύ κοινό έναν αξιόλογο ποιητή, μάλλον παραγνωρισμένο στην εποχή του. Οι στίχοι του ποιητή της θάλασσας έγιναν τραγούδι στα χείλη των νέων (και όχι μόνο) - και μάλιστα ανθρώπων από διαφορετικές γενιές. Γιατί τα τραγούδια αυτά έχουν διατηρήσει τη φρεσκάδα και το δυναμισμό τους και, σαν να είχαν γραφτεί στις μέρες μας, εξακολουθούν να μας ταξιδεύουν σ’ όλο τον κόσμο! "Τραγούδια όχι μόνο απείραχτα από το χρόνο αλλά και με το πλεονέκτημα κάθε φορά που ο συνθέτης "πειράζει" την ενορχήστρωσή τους να ακούγονται σαν καινούργια" (Σ. Βλαχογιάννη, περ. Δίφωνο, Μάιος 1999).
Εν κατακλείδι, θεωρώ το "Σταυρό του Νότου" ως ένα "κλασικό" δίσκο, απαραίτητο σε κάθε δισκοθήκη που θέλει να διαθέτει τα μεγάλα έργα της ελληνικής δισκογραφίας.
____________________________________________________________________
Τα λόγια του Θ. Μικρούτσικου που παρατίθενται, προέρχονται από το περιοδικό "Η Λέξη", τομ. 3, τ.χ.27, σελ. 742-744.

Γ. Σεφέρης, Ελένη (απαγγελία)

Οδ. Ελύτης, ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΛΩΣΗ (από τη Μαρία Νεφέλη)

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΛΩΣΗ

Προσέξετε πολύ την αποσπασ-

ματικότητα της καθημερινής μου ζωής

και τη φαινομενική της ασυνέπεια.

Πού αποβλέπει
και με τι σκοπούς απώτερους πάει ν' αναπτυχθεί

και ν' αποκτήσει νόημα βαθύτερο.

Ζητά ν' αποθαρρύνει τις έρευνες των επιστημόνων

προς όφελος πιστεύω της αυθεντικότητας του ανθρωπίνου δράματος.

Πάνω σ' αυτό
                      en las purpúreas horas

δεν δέχομαι καμιάν υποχώρηση.

Μού είναι αδύνατον να δω τον εαυτό μου
αλλιώς
παρά σαν σύνθεση αντιαφηγηματική
χωρίς ιστορική συνείδηση
χωρίς εμβάθυνση τύπου ψυχολογικού
πράγμα που θα' κανε την καθημερινή ζωή μου
ανιαρή σαν μυθιστόρημα
θνησιγενή σαν έργο του κινηματογράφου
αρνητική σαν χιουμοριστικό ανέκδοτο
αδιάφορη σαν έργο ζωγραφικής της Αναγεννήσεως
επιβλαβή σαν ενέργεια πολιτική και γενικά
δουλοπρεπή και υποταγμένη στη φυσική του κόσμου τάξη
και στα -κοινώς λεγόμενα- φιλάνθρωπα αισθήματα.

Μια νομοθεσία εντελώς άχρηστη για τις Εξουσίες

                                          θα ‘τανε αληθινή σωτηρία.

Κολάζ Ελύτη, Η καθαρή αλήθεια (1979)

Η ποίηση ως κάτι που προκύπτει, του Ντίνου Σιώτη

Σύμφωνα με ρεπορτάζ της Μαργαρίτας Πουρνάρα (16 Σεπτεμβρίου 2012) από αυτές εδώ τις σελίδες, η κρίση έχει στρέψει τα φώτα του κόσμου στην Ελλάδα καθιστώντας την μια «εξωτική» χώρα και τους καλλιτέχνες της «εξωτικά» όντα. Είναι μια αρνητική συγκυρία, αλλά και μια ευκαιρία που, με αφορμή την κρίση, κάνει τους ξένους να θέλουν να ερμηνεύσουν τις ποικίλες ψηφίδες της ελληνικής πολιτισμικής ιδιαιτερότητας. Η Ελλάδα, σημείο αναφοράς της παγκόσμιας κρίσης, «παίζει» πολύ και στον κόσμο των social media. Η κρίση έκανε την Ελλάδα της μόδας. Ο κόσμος στο εξωτερικό «βλέπει» και «ακούει» πολλή Ελλάδα. Ο κόσμος της διανόησης, οι καλλιτέχνες, οι συγγραφείς, οι επιστήμονες εκεί έξω συμπάσχουν με τον Έλληνα συνάδελφό τους, ανησυχούν, τείνουν χείρα συμπαράστασης.

Πολλοί Έλληνες ποιητές βρίσκουν το θάρρος να μιλήσουν για την κρίση και για όσα συμβαίνουν γύρω τους, για την αλήθεια που ζουν. Οι ποιητές δεν βλέπουν την κρίση όπως τη βλέπουν οι οικονομολόγοι, οι πολιτικοί αναλυτές και τα ξένα πρακτορεία ειδήσεων, που με παραμορφωτικούς φακούς αλλοιώνουν τα γεγονότα, μεγεθύνοντας τη δυστυχία, τη βία, τον φόβο, την απελπισία, τη φτώχεια, εξαλείφοντας ό,τι καλό υπήρξε ή υπάρχει σε αυτή τη χώρα. Γιατί η ποίηση δεν είναι είδηση, δεν είναι ανταπόκριση, δεν είναι ρεπορτάζ, δεν είναι τσιτάτο, αλλά η αυτόφωρη και αυτόφωτη εμπνευσμένη αφήγηση τόσο του στιγμιαίου όσο και του αιώνιου. Η ποίηση προκύπτει ως ανάγκη. Οι Έλληνες ποιητές αντιδρούν στη δυσφήμηση της χώρας τους προτάσσοντας τον συλλογικό χρόνο στον ατομικό χρόνο, τη συλλογικότητα και την κοινωνιοκεντρική αντίληψη στην εγωκεντρική. Προτάσσουν έναν λόγο ποιητικό που έρχεται από τη μακραίωνη ελληνική παράδοση: οι ρίζες του Ομήρου έχουν πάει πολύ βαθιά σε όλη την παγκόσμια ποίηση, ενώ ο Καβάφης έχει καταστεί μέγιστος ποιητής διεθνούς εμβέλειας.

Μπορεί να αλλάξει η εικόνα μας μέσω ενός Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης;

Περισσότερο προφανής από ποτέ είναι σήμερα η ανάγκη διαχείρισης της κακής εικόνας της Ελλάδας διεθνώς. Μέσα από τις αναγνώσεις, τις απαγγελίες, τις εργασίες και τις ημερίδες του Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών (Athens World Poetry Festival), που σχεδιάζoυν για τον Σεπτέμβριο του 2013 ο Κύκλος Ποιητών, ο Δήμος Αθηναίων, το Μέγαρο Μουσικής Aθηνών και το Μουσείο Μπενάκη, η χώρα μας θα προβάλει προς τα έξω τη δημιουργική, καλλιτεχνική, σύγχρονη εικόνα της και θα προκύψει, σε βάθος χρόνου, ένα νέο είδος φιλελληνισμού που, ενδεχομένως, θα αντιστρέψει τα αρνητικά πρότυπα. Ένα νέο είδος φιλελληνισμού που φέρνει στο προσκήνιο την ελληνικότητα όπως την αντιλήφθηκαν οι Μπάιρον, Γκαίτε, Χένρι Μίλερ και Λόρενς Ντάρελ, και όπως την αντιλαμβάνονται οι σύγχρονοί μας Γκίντερ Γκρας, Μάριο Βάργκας Γιόσα, Λέντο Ίβο και Αφόνσο Ρομάνο ντε Σαντ’Ανα: πηγή συναντίληψης των προβλημάτων του ανθρώπου και μεγαλόψυχη ροή ανθρωποκεντρισμού. Προτεραιότητα ο άνθρωπος και όχι οι αριθμοί. Προτεραιότητα ο απλός πολίτης και ό,τι τον συνιστά και όχι οι τράπεζες. Προτεραιότητα η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά και όχι οι αγορές. Προτεραιότητα ο αντίλογος στην τεχνοκρατική κηδεμονία που εθελοτυφλεί, τη στιγμή που ο πολιτισμός της χώρας μας από άλλα κατάγεται, περί άλλα τυρβάζεται, άλλα εκπέμπει, άλλα επαγγέλλεται και για άλλα προνοεί.

Πηγή: http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_03/03/2013_512871

Γ. Ρίτσος, Η σονάτα του σεληνόφωτος

Ο Τίτος Πατρίκιος διαβάζει το ποίημά του "Σε βρίσκει η ποίηση"

Γ. Σεφέρης, Ἐπὶ σκηνῆς Δ´

Ἐπὶ σκηνῆς
Δ´

Ἡ θάλασσα- πῶς ἔγινε ἔτσι ἡ θάλασσα;
Ἄργησα χρόνια στὰ βουνὰ-
μὲ τύφλωσαν οἱ πυγολαμπίδες.
Τώρα σὲ τοῦτο τ᾿ ἀκρογιάλι περιμένω
ν᾿ ἀράξει ἕνας ἄνθρωπος
ἕνα ὑπόλειμμα, μιὰ σχεδία.

Μὰ μπορεῖ νὰ κακοφορμίσει ἡ θάλασσα;
Ἕνα δελφίνι τὴν ἔσκισε μία φορὰ
κι ἀκόμη μιὰ φορὰ
ἡ ἄκρη τοῦ φτεροῦ ἑνὸς γλάρου.

Κι ὅμως ἦταν γλυκὸ τὸ κύμα
ὅπου ἔπεφτα παιδὶ καὶ κολυμποῦσα
κι ἀκόμη σὰν ἤμουν παλικάρι
καθὼς ἔψαχνα σχήματα στὰ βότσαλα,
γυρεύοντας ρυθμούς,
μοῦ μίλησε ὁ Θαλασσινὸς Γέρος:
«Ἐγὼ εἶμαι ὁ τόπος σου
ἴσως νὰ μὴν εἶμαι κανεὶς
ἀλλὰ μπορῶ νὰ γίνω αὐτὸ ποὺ θέλεις».